5 powodów, dla których ceny paliw znowu rosną – przyjrzyjmy się głównym determinantem wpływającym na skoki cen na stacjach benzynowych.
Geopolityczne napięcia na świecie
Intensyfikacja sporów międzynarodowych i konflikty w rejonach bogatych w złoża ropy naftowej powodują zaburzenia łańcuchów dostaw. Zamknięcie kluczowych rurociągów czy sankcje nałożone na eksportujące państwa bezpośrednio przekładają się na ograniczenie globalnej podaży surowca. Dodatkowo wzrasta ryzyko przerwania transportu drogą morską przez strategiczne cieśniny, co generuje premię za tzw. „bezpieczeństwo transportu”. W efekcie inwestorzy giełdowi w reakcji na rosnące napięcia wzmacniają wzrost notowań ropy, co napędza ceny hurtowe i detaliczne. Pojawiające się informacje o możliwych konfliktach lub embargach tworzą atmosferę niepewności, a rachunek za benzynę i olej napędowy płaci konsument końcowy.
Rosnący popyt i ograniczona podaż
Po okresie pandemicznej zapaści światowy popyt na paliwa dynamicznie odbił, przewyższając możliwości szybkiego zwiększenia wydobycia. Wiele krajów wstrzymało inwestycje w nowe odwierty, a restrykcyjne normy środowiskowe opóźniały rozwój projektów wydobywczych. W rezultacie powstała dysproporcja między potrzebami rynku a realną ilością dostępnej ropy. Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej rezerwy inwestycyjne w sektorze upstream spadły o kilkanaście procent w ciągu ostatnich lat. Producenci próbują nadrabiać zaległości, ale na rozwinięcie nowych złóż potrzeba lat i ogromnych nakładów finansowych. To sprawia, że krótkoterminowe wahania podaży nadal wtłaczają ceny w górę.
Wahania walut i kurs dolara
Paliwo sprzedawane jest światowo w dolary, co oznacza, że siła krajowych walut względem dolara wpływa na stawki na lokalnych stacjach. Osłabienie złotego podnosi koszt importu ropy i produktów ropopochodnych, co zmusza rafinerie i dystrybutorów do podniesienia cen detalicznych. Z kolei umacnianie się dolara w obliczu globalnej inflacji napędzanej luzowaniem monetarnym wielu banków centralnych utrudnia stabilizację cen. Inwestorzy często lokują kapitał w amerykańskiej walucie jako „bezpiecznej przystani”, co dodatkowo wzmacnia jej kurs. W dynamicznym środowisku walutowym każde widmo rewizji stóp procentowych w USA czy nowych bodźców fiskalnych może przełożyć się na zmianę poziomu cen surowca.
Podatki i polityka rządowa
Struktura cen paliw w kraju w dużej mierze zależy od obciążeń fiskalnych: akcyzy, VAT-u, opłaty emisyjnej czy opłat drogowych. Każda podwyżka stawki akcyzy prowadzi do automatycznego wzrostu cen na stacjach. Rządy, dążąc do wypełnienia budżetu i realizacji celów ekologicznych, często podnoszą obciążenia, chociażby na biokomponenty czy koks. Wpływ ma także polityka dotacyjna – zmiany w mechanizmach wsparcia dla rolników korzystających z oleju napędowego czy branży transportowej odbijają się na kosztach produkcji i w efekcie na cenach dla konsumenta. Niejednokrotnie przepisy wydają się niejasne lub wprowadzane gwałtownie, co utrudnia planowanie cen hurtowych przez przedsiębiorstwa.
Decyzje organizacji OPEC i rezerwy strategiczne
Organizacja Krajów Eksportujących Ropę (OPEC) kontroluje znaczącą część globalnego wydobycia. Uchwały o redukcji lub zwiększeniu limitów wydobycia mają bezpośredni wpływ na bilans rynku. Z kolei reakcja krajów spoza OPEC, jak Rosja czy Stany Zjednoczone, decyduje o sile tego sojuszu. Dodatkowo wiele państw utrzymuje rezerwy strategiczne surowca, które mogą być uwalniane w sytuacjach kryzysowych. Jednak rzadko zdarza się, by skala takich uwolnień była wystarczająca, by uspokoić rynek na dłużej. Na horyzoncie pojawiają się monity o możliwe wspólne operacje Kolektywu i państw alianckich, ale koordynacja działań jest trudna. W rezultacie ceny ropy rosną, gdyż rynek obawia się ograniczonego dostępu do taniego surowca.
Perspektywy na przyszłość i inwestycje
Inwestycje w rozwój odnawialnych źródeł energii oraz nowe technologie przetwarzania paliw wpływają na długoterminowe trendy. Rafinerie modernizują linie produkcyjne, by zwiększyć udział biokomponentów, co wymaga ogromnych nakładów. Zielona transformacja sektora energochłonnego wymaga czasu i kapitału, co wpływa na krótkoterminową dostępność paliw konwencjonalnych. W odpowiedzi na rosnące koszty coraz więcej koncernów prezentuje plany dywersyfikacji portfela – zwiększanie udziału gazu ziemnego czy wodoru. Mimo to w nadchodzących latach globalne zapotrzebowanie na paliwa płynne nadal będzie istotne, a koszty realizacji ambitnych projektów inwestycji zmuszą konsumentów do zaakceptowania wyższych cen.
